Çocuklarda Tuvalet Eğitimi

Çocuklarda Tuvalet Eğitimi Nasıl Olmalı?

Çocuğunuzun tuvalet kullanmayı öğrenmesi gelişiminin en önemli dönüm noktalarından biridir. Öğrenme süreci ise sizin yardımınızla gerçekleşecek heyecan verici bir dönemdir. Ama unutmamak gerekir ki bu süreç her çocukta farklılık gösterir. Bazı çocuklarda tuvalet eğitimi çok kolay geçerken bazı çocuklarda birçok kez kaza yaşanır ve durum irade savaşlarına döner.

Çocuğunuza tuvalet eğitimi verirken hangi yöntemi kullanırsanız kullanın önemli olan; çocuğunuzun bedenine ve özel bölgelerine saygı göstermeniz, esas kontrolün çocuğunuzda olduğunu bilmeniz ve bu süreçte çocuğunuzla aranızdaki ilişkinin gerilmesine müsaade etmemenizdir. Bu yazıda çocuklarda tuvalet eğitiminin ne zaman ve nasıl yapılması gerektiğini anlattım.

Genel olarak tuvalet eğitimine 3 adımla yaklaşmak uygun olur:

1. Çocuğunuzu hazırlamak,
2. Pratik yapmak,
3. Bezi bırakmak.

Genel olarak çocukların çoğu 18-24 ay arası tuvalet eğitimine hazır olur. Bazen hazır olmaları 24 aydan sonra da gelişebilir. Ama sıklıkla çocukların pek çoğu tuvalet kullanmayı 2 ile 3,5 yaş arasında öğrenir. (Bkz. 18. Ay Çocuk Gelişimi ve 2. Yaş Bebek Gelişimi) Çocuğunuzun tuvalet eğitimine başlamak için hazır olduğunu gösteren belirtileri şöyle sıralayabiliriz:

• Aile üyelerinin tuvalete gidişlerine karşı ilgisi artar. Aile üyelerini izlemek ister, taklit eder.
• Tuvalet ile ilgili oyunlar kurar, bebeklerini tuvalete oturtmaya çalışır.
• Kakasının geldiğini anlar ve saklanma gibi bazı işaretler verir. Bedeninin farkında olmaya başlar.
• Kaka yaptıktan sonra size bilgi verici hareketler yapar. Bezini göstermek, "kaka" demek gibi.
• Özellikle kakada düzenli bir barsak hareketi olur.
• İdrarını en az 2 saat tutabilir, yani bezi kuru kalır.
• Basit komutları anlayıp yerine getirebilir. "Topunu getir", "Bunu babaya götür" gibi.
• Bezini takmak istemez.
• Daha bağımsız olmak istediğini gösteren hareketler yapar.
• Bir oyunun başında birkaç dakika oturabilir.

Ama tuvalet eğitimine başlamak için çocuğunuzda bütün bu belirtilerin her zaman olması gerekmez.

Tuvalet Eğitimi İçin Hangi Malzemeleri Hazırlamak Gerekir?

Öncelikle bir veya birkaç yere birden koymak için lazımlık alabilirsiniz. Alçak olması önemlidir. Çocuğunuz rahat oturmalı ve ayakları yere rahat basmalıdır. Ayrıca çok süslü bir şey olması gerekli değildir.

Bunun dışında bazı çocuklar klozet kullanmak isteyebilir. O zaman kolay çıkabileceği basamaklı ve oturduğu zaman ayaklarını basabileceği bir adaptör tercih edilmelidir. Ayrıca seyahatler için de taşınabilir bir lazımlık olması gerekir. Yine çocuğunuzun öğrenmek için istek duymasını sağlayan iç çamaşırlarının olması da iyi olur.

Tuvalet Eğitimi Sırasında Kazalar Olursa Nasıl Davranmalı?

Tuvalet eğitiminin ilk denemelerinde kazalar olması çok normal bir durumdur. Bu öğrenmenin bir parçasıdır. Öncelikle sakin bir tavırla çocuğunuza kazalar olabileceğini anlatın. Çok telaş yapmadan mümkünse birlikte temizleyin. Tekrar denemeye devam edebileceğinizi sakince anlatın.

Ama sık sık tuvalete gitmesi konusunda hatırlatma yapmayın. Bu çocuğunuzun üzerinde baskı yaratabilir ve geri adım atmasına neden olabilir. Ayrıca onu utandırmayın ve cezalandırmayın. Bu aranızdaki iletişimi zedeleyebilir.

Lazımlık mı, Klozet Adaptörü mü Tercih Edilmeli?

Çocuğunuzun tuvalet eğitimi sırasında lazımlık mı yoksa adaptör mü kullanması gerektiği ile ilgili seçim size basit görünebilir. Ama bu seçim tuvalet eğitimini olumlu veya olumsuz yönde etkileyebilir. Doğru seçimi yapmak çocuğunuzla ilgilidir.

Bazı çocuklar anne babasını taklit etmeyi sever ve adaptör ister, bazı çocuklar ise klozet adaptöründen ve sifondan korkabilir. Bazı çocuklar da lazımlığı tercih edebilir. Yere yakın olduğu için kendini daha güvende hisseder ve korkutucu sifon sesi yoktur. Sonuçta hangisini seçmeniz gerektiği çocuğunuzun ihtiyacına, rahatına ve hazır oluşuna bağlıdır.

Tuvalet Eğitimi Nasıl Verilir?

1. Hazırlık

Bu dönem, çocuğunuzun beden farkındalığını artırmak ve eğitime hazırlık dönemidir. Öncelikle çocuğunuzun kabızlığının olmaması ve düzenli, yumuşak bir dışkılamasının olması gerekir. Kabızlık sorunu varsa tuvalet eğitiminden önce bunun çözülmesi gerekir. (Bkz. Bebek ve Çocuklarda Kabızlık) Ayrıca günlük yeterli sıvı alımı önemlidir. Gerek barsak sağlığı gerekse idrar çıkarımı açısından yeterli miktarda sıvı alması gerekir.

Tuvalet eğitimi ile ilgili kitaplar okuyun. Tuvalete gittiğinizde yanınızda olmak istiyorsa müsaade edin ve tuvalette yaptıklarınızı anlatın. Poponun silinmesi, sifonun çekilmesi, ellerin yıkanması, kıyafetlerin indirilip tuvalet bitiminde tekrar çekilmesi, çiş ve kakanın nereye gittiğini anlatın.

Alt değişimi yaparken çiş ve kaka hakkında konuşun. "Kaka yapmışsın, çiş yapmışsın" gibi. Hatta özellikle kaka yaparken sinyallerini fark ediyorsanız "Kaka yapıyorsun. Şimdi bitti mi? Yaptın mı?" gibi sorularla bedeninin farkında olmasını sağlayın. Kaka için "pis", "koku", "kötü", "iğrenç" gibi kelimeler kullanmayın. Doğal bir olay olduğunu ve rahatlama hissini anlatın. Çocuğunuza tuvalet eğitimi için gerekli olan malzemeleri (lazımlık, iç çamaşırı, klozet vb.) tanıtın. Çişli ve kakalı bezler hakkında "ıslak bez", "kuru bez" vb. şekilde öğrenmesini sağlayın.

2. Pratik Yapmak

Tuvalet eğitimine başladığınızda en önemlisi sık sık pratik yapmaktır. Ama unutmayın, eğer çocuğunuz bu duruma hazır değilse ve tepki veriyor, inat ediyorsa her zaman geri adım atabilirsiniz. Bu konuda çocuğunuza baskı yapmak durumu daha da kötü hale getirir.

Değişik şekillerde pratik yapılabilir. Öncelikle oyun oynama şeklinde öğretmeye çalışabilirsiniz. Bir bebek veya oyuncak bir ayıya bez bağlamak, sonra iç çamaşırı giydirmek, oyuncak lazımlığa oturtmak gibi oyunlar yapılabilir. Ayrıca özellikle belli zamanlarda (sabah uykudan kalkınca, yemekten sonra ve çocuğunuzun ıkınmalarını veya işaretlerini hissettiğiniz zaman) lazımlığa veya klozete oturtup pratik yapılabilir.

Yine siz tuvalete gittiğinizde yanınıza geldiyse ona tuvalet kurallarını anlatın: iç çamaşırlarını çıkarma, popoyu silme, sifona basma, elleri yıkama gibi. Sizi izlemesine ve taklit etmesine müsaade edin. Çocuklar taklit yapmayı çok sever. Hatta banyoda sizin tuvaletinizin karşısına lazımlık koyarak, siz tuvalete gittiğinizde onun da karşınızda aynı şeyleri yapması için teşvik edebilirsiniz.

Eğer çocuğunuz işbirliği yapmayı reddediyorsa sakin kalmaya çalışın. Asla ısrarcı olmayın. Her zaman hazır olmasını bekleyin. Çocuğunuz hazır olduğunda denemek üzere tuvalet eğitimine bir süre ara verin.

3. Bezi Bırakma

Çocuğunuz tuvalet eğitiminin hangi aşamasında olursa olsun bezi bırakması onun için büyük bir değişikliktir. Bu dönemde bazı şeylere dikkat etmeniz gerekir. Öncelikle bezi bırakmak istediğiniz dönemin hem sizin için hem de çocuğunuz için uygun olduğundan emin olun. Evinizin rutininde değişiklik olan bir dönem olmamasına dikkat edin.

Hazır olduğunu hissettiğinizde artık bez bağlamayacağınızı ve çişini ve kakasını lazımlığa veya tuvalete yapabileceğini belirtin. Kolay giyip çıkarabileceği kıyafetler giydirin. Şartlar uygunsa altını açık bırakın veya rahat iç çamaşırları giydirin. Yeterli sıvı almasını sağlayın. İdrarının ve kakasının geldiğine ait işaretleri (çömelme, sessizleşme, saklanma, huzursuzlanma vb.) fark ettiğiniz anda onu nazikçe lazımlığa yönlendirin. Böylece çocuğunuz idrarı ve kakası geldiğinde nasıl davranması gerektiğini öğrenecektir.

Geceleri Bez Bağlamayı Nasıl Bırakmak Gerekir?

Çocuğunuz gündüzleri bezi bıraktıysa, özellikle gündüz uykularında bez olmadan kuru kalmaya başladıysa ve gündüz düzenli bir şekilde tuvalet kullanıyorsa artık geceleri bez bağlamayı bırakmayı düşünebilirsiniz. Kısacası gündüz tuvalet eğitiminin pekişmiş olmasını bekleriz. Ondan sonra gece tuvalet eğitimine başlayabilirsiniz.

Öncelikle çocuğunuzla konuşup artık geceleri de bez bağlamayacağınızı, çişi gelince sizi çağırmasını ya da sizin onu ara sıra gece uyandırabileceğinizi anlatın. Sonraki dönemde çocuğunuzun gece uykusuna yatmadan önce tuvaleti ve lazımlığı kullanmasına yardımcı olun ve bu durumu pekiştirin.

İlk zamanlar geceleri yatak ıslatma olabilir. Gündüz tuvalet alışkanlığı kazanmış bazı çocuklarda gece yatak ıslatmanın 5 veya 6 yaşa kadar devam edebileceği de unutulmamalıdır. Tabii sıvı alımına dikkat ederek, yatmadan önce tuvaletini yapmasını sağlayarak ve gerekli olursa gece uykulu iken değil, uyandırarak tuvalete kaldırmak fayda sağlayabilir.

Tuvalet Eğitimi Sırasında Çocuğu Nasıl Motive Etmelisiniz?

Tuvalet eğitimi sırasında şeker, çikolata gibi ödüller kullanmak veya sticker vermek ilk başlarda faydalı bir yöntem olabilir. Ama yapılan çalışmalar bir süre sonra etkisini kaybettiğini göstermiştir. Bu nedenle özellikle çocuğu bağımsızlığı konusunda cesaretlendirmek ve desteklemek en önemlisidir.

Yani çocuğunuz lazımlık kullandığında ya da kuru kalmayı başardığında ona memnun olduğunuzu belli edin. Kazalar olduğunda sakin kalmaya çalışın. Çocuğunuzun kendi başına bir şeyler yapması için ona fırsat verin, teşvik edin ve destekleyin. Tuvalet zamanı sevdiği oyuncak veya kitapları yanında götürmesine izin verin.

Ona sık sık tuvalet hatırlatması yapmayın. Uygun aralıkları takip ederek "Tuvalet zamanı geldi" gibi nazikçe hatırlatma yapın. Çocuğunuza karşı net ve tutarlı olmaya çalışın.

Tuvalet Eğitimi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Tuvalet eğitimine kaç yaşında başlanır?

Çocukların çoğu 18-24 ay arasında tuvalet eğitimine hazır olur. Bazen hazır olma 24 aydan sonra da gelişebilir. Çocukların pek çoğu tuvalet kullanmayı 2 ile 3,5 yaş arasında öğrenir.

Çocuğumun tuvalet eğitimine hazır olduğunu nasıl anlarım?

Çocuğunuz aile üyelerinin tuvalete gidişini merak edip taklit ediyor, kakasının geldiğini işaretlerle belli ediyor, idrarını en az 2 saat tutabiliyor, basit komutları yerine getiriyor ve bezini takmak istemiyorsa hazır olabilir. Bu belirtilerin hepsinin her zaman olması gerekmez.

Lazımlık mı, klozet adaptörü mü daha iyidir?

Seçim çocuğunuzun ihtiyacına, rahatına ve hazır oluşuna bağlıdır. Bazı çocuklar anne babasını taklit etmek için adaptör ister, bazıları klozetten ve sifon sesinden korkabilir. Lazımlık yere yakın olduğu için bazı çocuklar kendilerini daha güvende hisseder.

Tuvalet eğitimi sırasında kaza olursa ne yapmalıyım?

İlk denemelerde kaza olması çok normaldir. Sakin kalın, telaş yapmadan mümkünse birlikte temizleyin ve tekrar deneyebileceğinizi anlatın. Çocuğu utandırmayın ve cezalandırmayın.

Çocuğum tuvalet eğitimine direniyorsa ne yapmalıyım?

Çocuk hazır değilse ve tepki veriyor ya da inat ediyorsa geri adım atabilirsiniz. Baskı yapmak durumu daha da kötü hale getirir. Eğitime bir süre ara verip çocuğunuz hazır olduğunda yeniden deneyebilirsiniz.

Geceleri bez ne zaman bırakılır?

Çocuk gündüzleri bezi bıraktıysa, gündüz uykularında kuru kalıyorsa ve gündüz düzenli tuvalet kullanıyorsa geceleri de bez bağlamamayı düşünebilirsiniz. Gündüz tuvalet eğitimi pekişmiş olmalıdır. Gece yatak ıslatmanın 5 veya 6 yaşa kadar devam edebileceği unutulmamalıdır.

Tuvalet eğitiminde ödül vermeli miyim?

Şeker, çikolata veya sticker gibi ödüller ilk başlarda faydalı olabilir, ancak çalışmalar bir süre sonra etkisini kaybettiğini göstermiştir. Asıl önemli olan çocuğu bağımsızlığı konusunda cesaretlendirmek ve başardığında memnun olduğunuzu belli etmektir.

Çocuğunuzun tuvalet eğitimi veya gelişimi konusunda endişeleriniz varsa Ankara Çukurambar'daki muayenehanemizde randevu alabilirsiniz.